سوزاندن مازوت یک بازی دو سر باخت

به گزارش رسا/ مهدی صاغی: تنفس هوای تمیز در کلانشهرها چند سالی است که تبدیل به یک آرزو و تحمل آلودگی هوا نیز معضلی برای ساکنان این شهرها شده است. در تبریز نیز در فصول سرد سال اگر از آلودگی ناشی از آلاینده‌ها رنج می‌بریم در فصول دیگر از آلودگی ناشی از ریزگردها در امان نیستیم ریزگردهایی که منشا و کانون‌اش پیکره‌های آبی خشک شده است و دریاچه ارومیه‌ای که جز نمک چیزی از آن باقی نمانده است. همه این‌ها در محیط‌زیستی خلاصه می‌شود که زیستگاه و محل زندگی ما را تعریف می‌کند.

محیط‌زیست، اولویت چندصدم دولت‌ها

زندگی در یک محیط سالم و به دور از آلودگی حقوق اولیه هر شهروندی است قانون اساسی به این مهم پرداخته و در ذیل اصل 50 خود در حفاظت از محیط‌زیست آورده: در جمهوری‏ اسلامی، حفاظت‏ محیط زیست‏ که‏ نسل‏ امروز و نسل‌های‏ بعد باید در آن‏ حیات‏ اجتماعی‏ رو به‏ رشدی‏ داشته‏ باشند، وظیفه‏ عمومی‏ تلقی‏ می‏شود. از این‏ رو فعالیت‌های‏ اقتصادی‏ و غیر آن‏ که‏ با آلودگی‏ محیط‌زیست‏ یا تخریب‏ غیرقابل‏ جبران‏ آن‏ ملازمه‏ پیدا کند، ممنوع‏ است.

همچنین مقام معظم رهبری نیز در مورد اهمیت حفظ محیط‌زیست بیان می‌دارند: تخریب محیط زیست معلول نابرابری‌های اجتماعی و استـــفاده غلـــط از طبیعت و یکی از عـوامل تضییع حقــوق انسان‌ها است. متأسفانه در جهان امــروز اقلیتی مرفه و ثروتمند از همه امکانات و مواهب طبیعی و سالم بهره‌برداری می‌کنند ولی اکثریت ملت‌ها محکوم به زندگی در شرایط محیطی آلوده و غیربهداشتی و تن دادن به عوارض سوء و انواع بیماری‌ها و پذیرفتن بلا، مصیبت و مرگ و میرند.

با این حال، دولت‌ها در ایران برای پیشبرد اهداف خود معمولا منافع اقتصادی را بیشتر در اولویت قرار می‎دهند و توسعه را به معنای واقعی پیاده نمی‌کنند چراکه هیچ نفع اقتصادی نمی‌تواند خسارت محیط‌زیستی را جبران کند و وقتی تعارض منافع با مسائل زیست‌محیطی مطرح می‌شود محیط‌زیست و متولی آن سازمان محیط‌زیست در مقام صدور مجوز و تسهیل کننده امور قرار می‌گیرد و محیط‌زیست به اولویت چندصدم دولت‌ها تبدیل می‌شود.

قانون هوای پاک و رتبه اول تبریز در هوای پاک

مجلس شورای اسلامی در سال 1396، جهت کنترل آلودگی هوا، قانون هوای پاک را تصویب کرد که منابع آلاینده را ملزم به جلوگیری از انتشار هرگونه آلودگی می‌کند. در تبصره 2 ماده 12 این قانون آمده که سازمان محیط زیست مکلف است از ادامه فعالیت واحدهای متخلف جلوگیری نموده و آنها را جهت پیگرد قضائی به مرجع صالح قضائی معرفی کند. واحد متخلف علاوه بر جبران خسارات وارده به پرداخت جریمه نقدی معادل سه تا پنج برابر خسارات وارده به محیط‌زیست محکوم می‌شود. این در حالی است که در سال‌های گذشته پتروشیمی و پالایشگاه تبریز بدون توجه به انتشار آلایندگی‌اشان تنها با ایجاد فضای سبز و جنگل مصنوعی در محوطه خود بعنوان صنعت سبز معرفی شده بودند.

علیرضا بیگی، نماینده تبریز، اسکو و آذرشهر در مجلس شورای اسلامی، با تمجید از قانون هوای پاک، در آلودگی هوای تبریز انگشت اتهام را سمت ترک فعل‌های سازمان محیط‌زیست می‌داند و معتقد است با وجود آلایندگی نیروگاه حرارتی تبریز، این واحد هیچ عوارضی پرداخت نمی‌کند. روح‎الله متفکرآزاد دیگر نماینده تبریز، اسکو و آذرشهر در مجلس شورای اسلامی نیز معتقد است قانون دست سازمان محیط‌زیست را برای برخورد با واحدهای آلاینده باز گذاشته است. وی اظهار می‌دارد که « آلودگی هوا چند فاکتوری است همه عوامل در مازات‌سوزی نیست ولی در تبریز بخاطر جهت حرکت آلایند‌ه‌ها، مازوت سهم زیادی دارد.»

مدیرکل سازمان محیط‌زیست استان آذربایجان‌شرقی دلیل عمده آلودگی هوای شهر تبریز را منابع متحرک ( از قبیل وسایل نقلیه موتوری و غیرموتوری) می‌داند و بیان می‌دارد: بیشترین سهم آلودگی هوای شهر تبریز با میزان 92 درصد مربوط به منابع متحرک است. شهنام اشتری در ادامه می‌افزاید: تبریز رتیه اول کشور را از نظر هوای پاک در بین کلانشهرها دارد و در سال جاری 67 روز هوای پاک داشته است. وی در خصوص روند اجرای قانون هوای پاک و پیگیری متخلفان از مراجع قضایی نیز اظهار داشت: سازمان محیط‌زیست اخطاریه‌های لازم را صادر می‌کند. احد صادقی، رئیس کمیسیون محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی کلانشهر تبریز، انتشار آلودگی منابع متحرک را قابل ملموس می‌داند و می‌گوید: ما برای اصلاح ناوگان فرسوده علاوه بر پرداخت عوارض‌ واحدهای آلاینده صنعتی، سهم استان را باید از مسئولین کشوری مطالبه کنیم.

این اظهارات مسئولان استانی در حالی است که این روزها انتشار گوگرد سمی ناشی از مازوت سوزی داد همه را درآورده است و هنوز تنها راهکاری که برای رهایی و رفع آلودگی هوای تبریز عملی می‌شود، تعطیلی مدارس است.

مازوت، بنزینی روی آتش آلودگی

میزان آلودگی هوا در کلانشهرها در فصول سرد سال به طور چشم‌گیری افزایش می‌یابد که عوامل مختلفی در آن دخیل است و بروز پدیده وارونگی دمایی بستر مناسب برای این اتفاق است. با کاهش دمای هوا در فصل زمستان، پدیده وارونگی دمایی در اکثر شهرها رخ می‌دهد. در وضعیت وارونگی دمایی، لایه‌ای از هوای گرم بالای هوای سرد مجاورت زمین قرار می‌گیرد و اجازه تبادل هوا داده نمی‌شود در این شرایط هوا پایدار می‌ماند که انتشار آلودگی از منابع آلاینده‌ نظیر، کارخانه‌ها، خودروها و ... به داخل این هوای پایدار، آلودگی هوا را رقم می‌زند.

این وضعیت در همه شهرهای بزرگ دنیا اتفاق می‌افتد و این شهرها همواره در تلاش هستند تا منابع آلاینده خود را بهبود داده و در حد قابل قبولی کنترل نمایند اما در کلانشهرهای ایران نظیر تبریز در فصول سرد سال ما شاهد تغییر سوخت نیروگاه‌ ‌های حرارتی و گازی به مازوت هستیم. این اتفاق مانند بنزین روی آتش عمل می‎کند و آلودگی هوا را در وضعیت خطرناک و ناسالم برای روزها نگه‌می‌دارد.

سوزاندن مازوت یک بازی دو سر باخت است چراکه هم سلامت انسان‌ها را با وارد کردن گوگرد سمی به هوا مورد هدف قرار می‌دهد هم به تاسیسات نیروگاه مصرف کننده آسیب وارد می‌کند. طبق گفته محسن موسوی، مدیرعامل شرکت مدیریت تولید برق استان آذربایجان‌شرقی، مصرف مازوت باعث آسیب به نیروگاه حرارتی تبریز می‌شود. او در این خصوص به رسا اعلام می‌کند: با وجود آسیبی که به نیروگاه حرارتی وارد می‌شود اما نیروگاه اختیاری در انتخاب سوخت مازوت ندارد.

گاز هست ولی کم است!

باتوجه به عوارض جبران ناپذیری که از طریق سوزاندن مازوت حاصل می‌شود پشت پرده این عمل باید دلایل محکمی داشته باشد که هرچند زمانیکه سلامت انسان تهدید می‌شود، دلایل نمی‌توانند چندان هم قانع کننده و محکم باشند.

یکی از دلایلی که برای مازوت سوزی توسط نیروگاه‌ها مطرح می‌شود، کمبود گاز تولیدی است که روح‎الله متفکرآزاد، علت این کمبود را عدم سرمایه‌گذاری لازم در توسعه میادین نفت و گاز در دهه اخیر می‎داند. بررسی میزان مصرف گاز در کشور حاکی از آن است که این میزان در شروع زمستان امسال به رکورد 600 میلیون مترمکعب در روز رسیده است که 70 درصد آن نیز در بخش خانگی مصرف می‌شود.

 در استان آذربایجان شرقی با اعلام نادر کمالی، مدیرعامل شرکت گاز استان، این رقم 34 میلیون مترمکعب در روز است که این رقم آذربایجان شرقی را در ردیف استان‌های پر مصرف قرار می‌دهد. وی در خصوص اختصاص گاز به نیروگاه تبریز هم به رسا می‌گوید: شرکت گاز استان تولید کننده گاز نیست صرفا گاز منتقل شده را توزیع می‌کند و وقتی با کمبود مواجه می‌شویم نمی‌توانیم گاز خانگی را قطع کنیم.

تغییر پایداری هوا و تغییراقلیم

در وضعیتی که شهر زیر چتر آلودگی هوا فرو رفته است، به نظر می‌رسد برای تغییر وضعیت پایداری هوا و کاهش آلودگی مستلزم رویدادهای اقلیمی مانند بارش، باد و ... است. متاسفانه کره زمین امروز در اثر انتشار بیش از حد گازهای گلخانه‌ای ناشی از سوخت‌های فسیلی با چالش جدی و خطرناکی بنام تغییراقلیم مواجه شده است.

 در اثر تغییراقلیم نیز ما با کاهش بارندگی و افزایش دما در ایران مواجه هستیم، بطوریکه در زمان‌های قدیم روزهای تبریز همواره در فصل پاییز با برف همراه بود و سرمای آذرماه تبریز بسیار شهرت داشت اما اکنون حتی با از راه رسیدن زمستان تاکنون باران قابل توجهی را در تبریز شاهد نبوده‌ایم.

باید توجه داشت علاوه بر تبریز نیز از طرفی اقلیم کشور ما خشک و نیمه‌خشک است و بارندگی سالانه آن، یک سوم متوسط بارش جهانی و تبخیر آب در ایران سه برابر حد جهانی است که نتیجه آن کمبود آب و تشدید بحران‌های زیست محیطی خواهد بود.

بحران‎‌هایی که با مصرف بیش از حد مجاز منابع آبی و خشک شدن سفره‌های آب زیرزمینی و پیکره‎های آبی نمایان می‌شود و در منطقه ما نمود آن خشک شدن دریاچه ارومیه و مواجه شدن با سطح وسیعی از نمک در حال انتشار است که طبق اعلام انجمن اقتصاد جهانی، جدی‌ترین چالش و تهدید دهه آینده کره زمین، جنگ‌های هسته‌ای یا پاندمی‌ها نیست بلکه تهدیدهای زیست محیطی مانند: تغییرات اقلیمی و رویدادهای حدی مانند خشکسالی، موج گرما و ریزگردها است.

از روزهای سیاه کرونا عبرت بگیریم

همه این عواملی که مطرح شد دست به دست هم می‌دهند تا تبریز را در یک تنگنای تنفسی قراردهند. به طوریکه هنوز به نیمی از اولین ماه زمستان نرسیده‌ایم و بارها به دلیل شدت آلودگی هوا مدارس تبریز به تعطیلی کشیده شده است و تداوم این وضعیت همچنین افزایش شدت آن نشانگر این است که باید برای جلوگیری از وخیم‌تر شدن اوضاع تصمیم و همتی جدی گرفت.

هوایی که مستقیما وارد ریه ساکنین شهر تبریز می‌شود و آلاینده‌هایی که در صورت ادامه وضعیت فعلی، نه تنها سلامت قشر حساس، بلکه کل جامعه را نشانه گرفته است. بهتر است روزهای سیاه کرونا را مجدد به خود یادآوری کنیم و قبل از بروز فاجعه‌ای مشابه که منجر به از دست دادن جمعی شهروندان و عزیزانمان شود، این خطر را جدی بگیریم.